VỀ VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA SINH VIÊN VỚI GIẢNG VIÊN TRONG GIẢNG ĐƯỜNG ĐẠI HỌC HIỆN NAY

          Trong những năm qua, mặt trái của kinh tế thị trường tác động dẫn đến đạo đức xã hội bị xuống cấp, nhiều giá trị, chuẩn mực của xã hội truyền thống bị đảo lộn làm cho một bộ phận giới trẻ bị mất phương hướng trong việc định hướng giá trị. Không nằm ngoài quy luật đó, môi trường giáo dục hiện nay cũng bị tác động tiêu cực bởi kinh tế thị trường, thương mại hóa giáo dục len lỏi vào từng trường học, từng giảng đường, từng giảng viên, sinh viên. Không ít giá trị, chuẩn mực giữa giảng viên và sinh viên được định nghĩa lại bằng sự cân đo đong đếm trên cơ sở lợi ích, được mất, hiện tượng “mua điểm”, “đổi tình” lấy điểm không còn là cái đơn nhất trong môi trường giáo dục. Hiện tượng đó gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự suy thoái của văn hóa, đạo đức trong giáo dục. Do đó, việc xây dựng văn hóa giảng đường, trước hết và trước tiên là phải xây dựng được văn hóa ứng xử của sinh viên với giảng viên, đó là cơ sở, nền tảng để hoàn thiện nhân cách của sinh viên, giúp họ không chỉ có “tài” mà có cả “đức” như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng kỳ vọng.

Có thể hiểu, văn hoá ứng xử là hệ thống các giá trị, chuẩn mực điều chỉnh mối quan hệ giữa các cá nhân với nhau, cá nhân với cộng đồng. Đề cập đến văn hóa ứng xử của sinh viên đối với giảng viên, thực chất là đề cập đến các giá trị, chuẩn mực văn hóa điều chỉnh nhận thức, thái độ, hành vi, tác phong, cử chỉ, lời nói của sinh viên trong giao tiếp với giảng viên ở môi trường đại học.

Đánh giá một cách khách quan, cho đến nay đa số sinh viên Việt Nam vẫn giữ được nét đẹp truyền thống trong ứng xử với giảng viên, các giá trị, chuẩn mực như “tôn sư trọng đạo”, “nhất tự vi sư, bán tự vi sư” vẫn được lưu truyền và phát huy. Cùng với đó, sinh viên Việt Nam hiện nay năng động và sáng tạo hơn, họ chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức, tích cực trong các hoạt động phong trào. Điều đó cho thấy, vị trí, vai trò của sinh viên hiện nay đã có nhiều thay đổi so với truyền thống. Tuy nhiên, thực tiễn đã chứng minh, không phải sự thay đổi nào cũng chỉ bao hàm toàn bộ cái tích cực. Điều này rất đúng khi xem xét môi trường giáo dục đại học hiện nay, đặc biệt nếu suy xét kỹ sẽ thấy những bất ổn tiềm tàng về quan niệm và văn hóa ứng xử của sinh viên với giảng viên.

Hiện nay không ít sinh viên quan niệm rằng, giảng viên chỉ có nhiệm vụ là giảng dạy về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp, sinh viên đến giảng đường học tập chỉ với mục đích là lấy bằng cấp. Với quan niệm lệch lạc đó, không ít sinh viên xem giảng viên chỉ đơn thuần là người “làm thuê”, người “phục vụ”, còn sinh viên là “thượng đế”, mà đã là “thượng đế” thì muốn làm gì thì làm. Đó chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến hiện tượng một số sinh viên tỏ thái độ thiếu tôn trọng đối với giảng viên, cán bộ, nhân viên trong quá trình giao tiếp. Hiện tượng này biểu hiện đa dạng, phong phú trong cách ứng xử của sinh viên đối với giảng viên.

Việc sinh viên phải chuẩn bị bài trước khi lên lớp là một yêu cầu bắt buộc. Nhưng thực tế cho thấy, tính tích cực, tự giác trong học tập của sinh viên hiện nay còn kém, việc chuẩn bị bài mới, bài tập chỉ có một bộ phận sinh viên thực hiện, hoặc nếu thực hiện thì chủ yếu với mục đích để lấy điểm số, hoặc đối phó. Giờ học thảo luận, mặc dù nội dung được giao, cách chuẩn bị được hướng dân cụ thể tới từng nhóm sinh viên, nhưng số sinh viên tham gia thực sự vào quá trình chuẩn bị và thảo luận trên lớp rất ít, đa số coi những buổi thảo luận chỉ đơn giản là những giờ “giải lao dài” để được thỏa sức làm việc riêng. Có thể nói, ý thức tự giác học tập của đa số sinh viên hiện nay còn kém, thái độ thụ động, ỷ lại, trông chờ vào bài giảng của giảng viên khá phổ biến. Từ chỗ không coi trọng và say mê tri thức khoa học, dẫn đến một bộ không nhỏ sinh viên coi thường người truyền thụ tri thức khoa học, thiếu tôn trọng, lễ phép trong giáo tiếp với giảng viên.

Đầu giờ, khi giảng viên vào lớp có không ít sinh viên miễn cưỡng đứng lên chào; khi trả lời câu hỏi của giảng viên có sinh viên còn ngồi tại chỗ để trả lời; không ít sinh viên khi đi học muộn tự tiện vào lớp, không xin phép giảng viên; thậm chí, có sinh viên mắc lỗi còn cãi lại khi giảng viên phê bình; cách xưng hô với giảng viên cộc lốc, thờ ơ, thiếu chủ ngữ diễn ra khá phổ biến. Nếu khả năng quan sát của giảng viên không tốt thì sinh viên tranh thủ nói chuyện riêng, chơi game, vào mạng xã hội, v.v.. Những việc tối thiểu như giặt rẻ lau, lau bàn ghế cho giảng viên, lau bảng đã được học sinh phổ thông làm rất tốt thì khi học lên đại học, nhiều sinh viên đã đánh mất “bản năng” vốn có này. Đặc biệt đối với những lớp tín chỉ, do quy mô lớp lớn, lại được tập hợp từ nhiều lớp khác nhau nên dẫn đến hiện tượng “cha chung không ai khóc”, các sinh viên cứ ngồi chờ nhau, cá biệt, có những lớp, giảng viên phải chỉ định đích danh sinh viên mới thực hiện những hoạt động tối thiểu đó.

Khi gặp giảng viên, một số sinh viên “quên” chào, họ triệt để phương châm “học cô nào chào cô đấy”, đơn giản hơn “học giờ nào chào giờ đấy”, tệ hơn nữa, khi đi cầu thang bộ, cầu thang máy, có sinh viên “quyết tâm” không nhường đường cho giảng viên; khi lên xe bus, sinh viên ỷ vào sức mạnh để giành bằng được ghế ngồi, khi phát hiện giảng viên không có ghế ngồi, không ít sinh viên “tản lờ” một cách hồn nhiên. Bên cạnh đó, một số sinh viên còn sử dụng những từ ngữ thiếu tôn trọng để nói về các thầy cô như “ông”, “bà”, thậm chí, dùng cả những lời lẽ xúc phạm đến nhân cách giảng viên. Cùng với đó, sinh viên cũng sử dụng triệt để sức mạnh của khoa học và công nghệ trên các trang mạng xã hội để lan truyền các thông tin về đề thi, phổ biến các “kỹ thuật quay cóp”, nói xấu, chê bai thầy cô, bạn bè, v.v.. Đó thực sự là những hành vi thiếu văn hóa cần phải loại bỏ ra khỏi môi trường giáo dục.

Từ sự biến đổi của văn hóa ứng xử của sinh viên đối với giảng viên theo chiều hướng tiêu cực nêu trên, để xây dựng văn hoá ứng xử cho sinh viên, theo tôi trước hết cần uốn nắn nhận thức, thái độ, hành vi lệch chuẩn của họ đối với giảng viên. Muốn vậy, cần phải thực hiện một số giải pháp sau:

- Lãnh đạo Học viện cần phải nhận thức được tầm quan trọng và tính cấp thiết của việc giáo dục văn hoá ứng xử nói chung, văn hoá ứng xử của sinh viên với giảng viên nói riêng. Phải xem xây dựng văn hóa giảng đường là mục tiêu quan trọng nhất trong xây dựng nhân cách sinh viên. Nguyên nhân dẫn đến sự xuống cấp của văn hóa ứng xử của sinh viên đối với giảng viên bắt nguồn từ nhận thức lệch lạc cho rằng, sinh viên là đối tượng đã được định hình về tâm lý, nhân cách nên nhà trường không cần chú trọng vào việc giáo dục đạo đức, văn hóa ứng xử. Đặc biệt, sinh viên hiện nay đang bị tác động bởi nhiều yếu tố tiêu cực từ ngoài xã hội do mặt trái của cơ chế thị trường, sự “xâm lăng” của văn hoá phương Tây, v.v. làm một số trong số họ mất phương hướng, thậm chí coi nhẹ những giá trị, chuẩn mực văn hóa ứng xử truyền thống.

- Đảng uỷ, các chi bộ, ban chủ nhiệm các khoa, Ban công tác chính trị và công tác sinh viên phải xác định giáo dục văn hoá ứng xử cho sinh viên nói chung, văn hóa ứng xử của sinh viên đối với giảng viên nói riêng là một trong những nội dung trọng tâm của công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức lối sống cho sinh viên hiện nay. Các Khoa, đặc biệt là Tổ quản sinh cần phải tăng cường quản lý đối với sinh viên của Khoa, cụ thể, hàng tuần, hàng tháng phải có sự tổng kết, đánh giá về công tác sinh viên, trong đó cần có nội dung đánh giá về văn hoá ứng xử của sinh viên, đồng thời cần đề ra các biện pháp xử lý những lệch lạc trong văn hóa ứng xử của sinh viên đối với giảng viên. Các tổ chức đoàn thể cần tổ chức những buổi nói chuyện, những diễn đàn, câu lạc bộ về văn hóa ứng xử của sinh viên đối với giảng viên hoặc lồng ghép nội dung đó vào các cuộc thi, các hội diễn văn hoá, văn nghệ.

- Giảng viên phải là người mẫu mực về đạo đức, lối sống, nhân cách, phải là một tấm gương về văn hoá ứng xử để sinh viên làm theo. Việc phát động phong trào thực hiện văn hóa giảng đường nói chung, văn hóa ứng xử của sinh viên đối với giảng viên nói riêng sẽ thất bại nếu giảng viên không phải là người tiên phong thực hiện. Đặc biệt, giảng viên phải là người mẫu mực về chuyên môn, lên lớp đủ, đúng giờ, ăn mặc, giao tiếp chuẩn mực, v.v. Bên cạnh đó, tất cả các giảng viên phải là những người hưởng ứng và ủng hộ phong trào xây dựng văn hóa giảng đường, phải thẳng thắn phê phán những sinh viên chưa thực hiện tốt văn hóa giảng đường. Tuy nhiên cũng cần lưu ý, khi phê phán những biểu hiện thiếu văn hóa, cách ăn mặc lố lăng, v.v. của sinh viên cần phải khách quan, khéo léo, tế nhị giúp sinh viên nhận ra được cái sai, chưa đẹp trong thái độ, lời nói, hành vi để họ tự nhận thức, điều chỉnh cho phù hợp với các giá trị, chuẩn mực của xã hội hiện đại, với những quy định của Học viện.

- Sinh viên phải tích cực, tự giác trong học tập, nghiên cứu. Sinh viên sẽ thực hiện tốt văn hóa ứng xử đối với giảng viên nếu họ có tri thức, thực sự yêu thích khoa học, yêu quý và trân trọng những bài giảng hay; họ tự rèn luyện, tu dưỡng đạo đức và lối sống; phải có thái độ đúng mực, lời nói và hành vi lễ phép thể hiện sự kính trọng với giảng viên; phải nhận thức được rằng, văn hóa ứng xử là một trong những yếu tố giúp con người thành công. Bên cạnh đó, mỗi sinh viên cũng phải biết góp ý, phê bình, lên án với những thái độ, lời nói, hành vi lệch chuẩn của các sinh khác, để môi trường giáo dục và đào tạo ngày càng lành mạnh hơn.

                                                          Lê Văn Hùng Khoa LLCT và XH